ایمنی راه‌ها: ضرورت مشارکت چندجانبه و مسئولیت بخش‌خصوصی

ایمنی راه‌ها: ضرورت مشارکت چندجانبه و مسئولیت بخش‌خصوصی

 

بهرنگ طاهری

در سال 2004 در کشور کامبوج، یک فیلم تبلیغاتی کوتاه با حضور جکی چان، ستاره هالیوود، از شبکه‌های اصلی تلوزیون این کشور پخش شد. پیام فیلم، یک جمله کوتاه بود: ‹‹ حتی یک ستاره اکشن مانند جکی چان به‌هنگام موتورسواری، از کلاه ایمنی استفاده می‌کند.››  این تیزر تبلیغاتی، به‌مدت 3 ماه پخش شد و نتیجه‌ای دلگرم کننده در این مدت کوتاه به‌همراه داشت: نرخ استفاده از کلاه ایمنی از 8%  به 6/13%  افزایش یافت.

فیلم تبلیغاتی مذکور تنها بخش کوچکی از یک برنامه وسیع ارتقاء ایمنی ترافیک در این کشور کوچک منطقه جنوب شرق آسیا بود. در راس این برنامه، سازمان بین‌المللی معلولین (HI) قرار داشت که یک سازمان غیردولتی با اهداف بشردوستانه است. کمیته ملی ایمنی جاده‌ای کامبوج، متشکل از چند وزارتخانه، بازوی اجرایی برنامه بود و سازمان جهانی بهداشت نیز در مقام مشاوره و نظارت حضور داشت. برنامه ارتقاء ایمنی راه‌ها در کامبوج، تنها نمونه‌ای از ده‌ها برنامه از این نوع است که با مشارکت بخش‌های مختلف جامعه در سطح ملی و بین‌المللی، برگزار می‌گردد.

 اسناد منتشر شده در سال‌های اخیر در زمینه ایمنی راه‌ها و در راس آن‌ها گزارش جهانی پیشگیری از صدمات حوادث ترافیکی، جمیعاً بر این واقعیت تاکید دارند که ایمنی راه‌ها مسئولیتی مشترک است و نیاز به همکاری چندجانبه دارد. نیاز به همکاری ناشی از ماهیت متغیر مسئله صدمات ترافیکی است. حوزه ایمنی ترافیک دارای تصمیم‌گیرندگان متعدد است؛ گروه‌های مختلف اجتماعی را تحت تاثیر قرار می‌دهد و نیازمند اقدام از سوی این گروه‌هاست. بخش‌های متعددی در بحث ایمنی راه‌ها درگیرند و بسیار اهمیت دارد که این بخش‌ها در اقدامات و ابتکاراتی که در سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی صورت می‌گیرد، همکاری نمایند. این همکاری کلیه حوزه‌های فنی، اجرایی و فرهنگی - آموزشی را در بر می‌گیرد؛ ضمن‌ آنکه مورد آخر از اهمیتی خاص برخوردار است. مشارکت هم‌زمان بخش‌های دولتی و غیردولتی در آموزش و ترویج فرهنگ ایمنی در سال‌های اخیر جایگاه ویژه‌ای در پروژه‌های ارتقاء ایمنی راه‌ها در کشورهای مختلف داشته است.

راه‌ها به‌طور معمول، دارایی دولت محسوب شده و توسط دولت‌ها کنترل و مدیریت می‌شود. این امر سبب شده که ایمنی راه‌ها، همواره به‌عنوان مسئولیت دولت‌ها‌ شناخته شود. اما هم‌اینک این دیدگاه سنتی در حال تغییر بوده و گرایش به مشارکت بخش‌های مختلف جامعه در ارتقاء ایمنی راه‌ها رو به گسترش است؛ هرچند که همواره مسئولیت نهایی در این حیطه به عهده دولت خواهد بود.

راهنمای آموزشی سازمان جهانی بهداشت و انستیتوی تکنولوژی دهلی که با عنوان پیشگیری از صدمات حوادثترافیکی منتشر شده است، در خصوص لزوم همکاری در این حوزه چنین تاکید می‌کند: ‹‹ اگر چه بخش‌دولتی مسئول ارتقاء و تضمین ایمنی راه‌هاست اما به‌منظور حصول نتایج بهتر بسیار ضروری است که سایر بخش‌ها نیز در این فعالیت درگیر شوند.››

درگیری سایر بخش‌ها در این فعالیت، از دهه 80 در قالب NGO ها و نهادهای مدنی نمود یافت؛ اما شکل دیگری از مشارکت، در قالب مشارکت بخش‌خصوصی تجلی یافته است. در سال‌های اخیر بخش‌خصوصی متشکل از صنایع مختلف و شرکت‌های تجاری، علاوه بر مشارکت فنی و تکنیکی در پروژه‌های ایمنی راه‌ها، مشارکت فعال فرهنگی و آموزشی در حوزه‌‌های مختلف از جمله ایمنی راه‌ها، با ماهیت غیرانتفاعی، داشته است.

در سال 2000،بنیاد آسیایی پیشگیری از صدماتکه یک سازمان غیر انتفاعی است، با مشارکت دولت ویتنام برنامه کلاه ایمنی برای کودکان را به اجرا درآورد. در این برنامه با حمایت مالی بخش خصوصی، 165 هزار کلاه ایمنی مخصوص مناطق گرمسیر، به صورت رایگان، در میان کودکان مدارس سراسر ویتنام توزیع شد. تجربه مذکور، معرف نمونه موفقی از همکاری دولت، بخش‌خصوصی و جامعه مدنی برای ارتقاء ایمنی راه‌ها بود.

مشارکت بخش‌خصوصی در ایمنی راه‌ها می‌تواند متاثر از وظایف ذاتی آن‌ها باشد؛ به‌عنوان مثال شرکت‌های حمل‌ونقل و شرکت‌های خودروساز واجد چنین ویژگی‌ای هستند. برخی شرکت‌ها اصولا عامل ایمنی را به‌عنوان یکی از عوامل شهرت و اعتبار خود تعریف می‌کنند و در این حیطه حتی خود را متعهد به الزاماتی فراتر از الزامات قانونی می‌دانند. افزون بر همه این‌ها، عنصر مسئولیت اجتماعی عامل نسبتا جدیدی است که حضور شرکت‌ها در متن جامعه را از مرزهای انتفاع مادی فراتر می‌برد. ایفای مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها دارای مصادیق متعددی است که از جمله آن‌ها می‌توان به مواردی با ماهیت صرفا اخلاقی و کاملا غیرانتفاعی همچون سرمایه‌گذاری در برنامه‌های آموزشی و تبلیغاتی، ارائه مشاوره رایگان، کمک به پروژه‌های تحقیقاتی و کمک بهNGOها اشاره کرد.

مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (CSR) موضوع بسیار مهمی است که در سال‌های اخیر اهمیت خاصی یافته تا جایی که بنیاد مدیریت کیفیت اروپا این شاخص را به‌عنوان یکی از معیارهای 8گانه خود معرفی کرده است. سازمان‌هایی که به عنصر مسئولیت اجتماعی بهاء می‌دهند را سازمان‌های سرآمد می‌نامند. سرآمدی به مفهوم آن است که یک سازمان به تاثیرات کوتاه‌مدت و بلندمدت عملکرد خود بر جامعه واقف است و در قبال آن احساس مسئولیت می‌کند. این امر، محصول تعهد اخلاقی سازمان به ذینفعان خود در حالت خاص و به کل جامعه در نگاهی وسیع‌تر است. به عنوان مثال یک شرکت خودروساز در جهان کنونی نمی‌تواند برکنار از تاثیرات زیست‌محیطی آلاینده‌ها و نیز تاثیرات ویرانگر حوادث ترافیکی بر زندگی و سرنوشت مشتریانش و سایر انسان‌ها در گوشه و کنار جهان باشد. با چنین رویکردی امروزه بسیاری از شرکت‌های معتبر جهان به عرصه کار اجتماعی روی آورده‌اند و حتی در کنار ارائه گزارش مالی سالیانه، اقدام به انتشار گزارش سالیانه مشارکت اجتماعی می‌نمایند.

اضافه بر موضوع مسئولیت اجتماعی، مشارکت در ایمنی راه‌ها بخشی از مفهومی وسیع‌تر تحت عنوان مشارکت درتوسعهاست که در دهه اخیر اهمیتی به‌سزا یافته و برای نخستین بار در نشست ژوهانسبورگ برای توسعه پایدار، در سال 2002، مورد تاکید ویژه قرار گرفت. در همین راستا بانک جهانی اقدام به تشکیل گروهی تحت عنوان شرکای کاری برای برنامه توسعه (BDP ) نموده است. هدف از تشکیل این گروه، هماهنگ‌سازی سه بخش دولتی، خصوصی و جامعه‌مدنی در راستای پیشبرد توسعه در کشورهای مختلف جهان است. ایده راهبردی گروه، مبتنی بر این واقعیت مسلم است که همکاری میان این سه بخش در حوزه توسعه پایدار منجر به نتایجی به‌مراتب موثرتر خواهد شد؛ در مقایسه با زمانی که هر یک به‌تنهایی فعالیت کنند. BDPمعتقد است که حضور خلاقانه بخش‌خصوصی در فرآیند توسعه می‌تواند منجر به ارائه راه‌کارهای ابتکاری در راستای ایجاد شکل پایدارتری از توسعه ‌شود. این مشارکت می‌تواند به‌شکل انتفاعی یا غیرانتفاعی و مبتنی بر مسئولیت اجتماعی باشد. گروه مذکور دارای 4 برنامه مشخص است که یکی از آن‌ها مشارکت جهانی برای ایمنی راه‌هانام دارد که توسط گروهی با همین نام اجرا می‌شود و  شعار محوری آن چنین است: " دولت، بخش‌خصوصی و جامعه‌مدنی، کار با هم برای نجات زندگی انسان‌ها".  گروه مذکور در دهه اخیر، شرکت‌های متعددی را در پروژه‌های ایمنی راه‌ها، در گوشه و کنار جهان، درگیر کرده است؛ از جمله:

در ماه می 2005، شرکت نفتی شل و شش شرکت بزرگ خودروسازی جهان شامل فورد، جنرال موتورز، هوندا، رنو ،تویوتا و میشلن(سازنده‌لاستیک‌خودرو)، آغاز یک پروژه همکاری 5 ساله به ارزش 10 میلیون دلار را برای کاهش حوادث ترافیکی در کشورهای در حال توسعه اعلام کردند. پروژه مذکور با عنوان ابتکار جهانی برای ایمنی راه‌هابر موضوعات کلیدی همچون عابران پیاده، کلاه ایمنی، کمربند ایمنی، آموزش کارشناسان در کشورهای در حال توسعه و تدارک منابع مالی برای حمایت از برنامه‌های آزمایشی بهبود ایمنی راه‌ها در این کشورها تمرکز می‌کند. فعالیت مذکور از جمله موارد متعدد فعالیت‌هایی است که توسط گروه مشارکت جهانی ایمنی راه‌ها سازماندهی می‌شود. این گروه با اعتقاد به لزوم همکاری دولت، بخش‌خصوصی و جامعه‌مدنی، در سال‌های اخیر بخش خصوصی را در نقاط مختلف جهان به مشارکت در ارتقاء ایمنی راه‌ها ترغیب کرده است. ردپای مشارکت شرکت‌ها، با ویژگی مسئولیت اجتماعی، را می‌توان در بسیاری از کشورها، خصوصا کشورهای در حال توسعه، دید که بخش عمده‌ای از آن‌ها با ابتکار گروه مشارکت جهانی صورت می‌گیرد. به‌عنوان مثالی دیگر در این رابطه می‌توان به مشارکت ولوو و شل در راه‌اندازی مرکز تحقیقات تصادفات تایلند اشاره کرد. همچنین حضور دایملر کرایسلر در کمپین صندلی ایمنی کودکان در این کشور و مساعدت هوندادر ارائه برنامه‌های آموزشی در مرکز آموزش موتورسیکلت‌رانی بانکوک، از ابتکارات دیگر این گروه است.

مشارکت غیرانتفاعی بخش‌خصوصی در این حوزه، همپای حضور نهادهای مدنی، می‌تواند سهم به سزایی در ارتقاء ایمنی ترافیک ایفاء کند. موفقیت NGOها که امروزه نقش بسیار کارآمدی در این زمینه ایفاء می‌کنند، مستلزم حمایت‌های مالی موثر است. بخش‌خصوصی و صاحبان سرمایه می‌توانند در تامین این منابع نقشی قابل ملاحظه ایفاء کنند. اگر خطای انسانی مهمترین عامل حوادث رانندگی باشد که هست، پس بیشترین سرمایه‌گذاری‌ها برای مهار بحران ایمنی راه‌ها باید در این حیطه صورت گیرد. کاهش خطاهای انسانی مستلزم تغییر رفتارهای ترافیکی است و لازمه این امر، آموزش صحیح است. دولت‌ها نمی‌توانند یگانه متولی آموزش باشند چراکه به‌تنهایی از عهده آن بر نمی‌آیند. آموزش‌های مدنی باید در کنار آموزش‌های دولتی قرار گیرد. آموزش‌های مدنی باید توسط جامعه سازماندهی و توسط بخش‌خصوصی و صاحبان سرمایه حمایت مالی شود.

نهادهای مدنی نیز در سال‌های اخیر به توفیق قابل توجهی در جلب مشارکت شرکت‌ها در بخش ایمنی راه‌‌ها دست یافته‌اند. از جمله این نهادها فدراسیون جهانی اتومبیل رانی (FIA)است.FIAباهمکاری شرکت لاستیک‌سازی بریجستون، کمپینی جهانی با عنوان  ‹‹فکر کنید قبل از آنکه رانندگی کنید›› برگزار کرده است. این برنامه تبلیغاتی بر قدم‌های کلیدی که یک راننده باید قبل از شروع به رانندگی بردارد تاکید می‌کند. قدم‌هایی چون بستن کمربند ایمنی، استفاده از صندلی مخصوص کودکان، گذاشتن کلاه ایمنی و چک کردن باد لاستیک‌ها. بریجستون با همکاری فروشندگان خودرو و باشگاه‌های اتومبیل‌رانی در بیش از 60 کشور جهان از طریق این کمپین به رانندگان یادآوری می‌کند که مشروبات الکلی ننوشند، دارو مصرف نکنند، به هنگام رانندگی از تلفن همراه استفاده نکنند و از سرعت غیرمجاز و غیرضروری پرهیز کنند. مایکل شوماخر، قهرمان اتومبیل رانی، از جمله چهر‌ه‌های مشهوری است که از این کمپین حمایت می‌کند و در آن مشارکت دارد. این برنامه یکی از نمونه‌های موفق همکاری بخش خصوصی و جامعه مدنی برای ارتقاء ایمنی راه‌هاست.

یکی دیگر از مهمترین مصادیق مشارکت بخش خصوصی در ارتقاء ایمنی راه‌ها، کمک این بخش به پروژه‌های مطالعاتی و تحقیقاتی است. به‌عنوان مثال شرکت ولوو امکان شبیه‌سازی کامپیوتری و غیرکامپیوتری برخوردهای ترافیکی را در مرکز هنر ایمنی سوئد فراهم آورده است. شرکت‌ها برای مشارکت در این‌گونه پروژه‌ها، منطقا باید رغبت بیشتری نشان ‌دهند؛ چراکه در نتایج حاصل از آن‌ سهیم خواهند بود.

نکته قابل توجه در این میان آن است که مشارکت بخش خصوصی در چنین پروژه‌هایی، حتی با دیدگاه مسئولیت اجتماعی، در نهایت می‌تواند به ارتقاء سودآوری این شرکت‌ها منجر شود. به عنوان نمونه می‌توان به شرکت 3M اشاره کرد. این شرکت آمریکایی با داشتن 67000 کارمند در بیش از 70 کشور جهان، از شرکت‌های پیشرو در ساخت مواد رفلکتیو و ادوات الکترونیکی کنترل ترافیک است. 3M در 15 پروژه گروه مشارکت جهانی برای ایمنی راه‌ها در 5 کشور، هم در قالب ارائه مشاوره و هم در قالب اهداء کمک‌های مالی، مشارکت دارد. این شرکت معتقد است که چنانچه این پروژه‌ها به موفقیت برسند، 3M موفق خواهد شد. چراکه علاوه بر ارائه چهره‌ای شایسته از شرکت‌ در کشورهای مختلف جهان، بازارهای بیشتری برای فروش مهیا خواهد شد. دلیل این امر کاملا واضح است:  گسترش بازار فروش محصولات ایمنی، مستلزم درک دولت‌ها از تاثیرات زیان‌بار مصدومیت‌ها و تلفات حوادث جاده‌ای بر روند توسعه کشور و افزایش هزینه‌های سلامت عمومی و در نتیجه اقدام به سرمایه‌گذاری برای ارتقاء ایمنی راه‌‌هاست. 3Mبدون آنکه دیدگاه تجاری خود را پنهان کند، بر این نکته تاکید دارد که این دیدگاه در خدمت کاهش تلفات جهانی حوادث ترافیکی است.  

مشارکت بخش خصوصی حتی می‌تواند به‌صورت محدودتر در چارچوب حوزه‌ کاری و با هدف ارتقاء ایمنی کارکنان بخش باشد. به عنوان مثال BP(بریتیش پترولیوم) در ژانویه 2004، یک استاندارد رسمی جامع برای رانندگی ایمن ارائه کرد. این استاندارد جدید شامل مجموعه‌ای از مقررات سخت‌گیرانه به هدف کاهش تعداد رانندگی‌های منجر به حادثه و تلفات است. استاندارد مذکور از کارکنان BPو شرکت‌های طرف قرارداد می‌خواهد که این مقررات را رعایت کنند. دیدگاه مذکور که تلفیقی از دیدگاه مشارکت اجتماعی و دیدگاه سودآوری شرکت است، در سال 2007، راهگشای شکل‌گیری مشارکتی جهانی حول این محور شد:

در نوامبر سال 2007، در شانگهای چین، سازمان جهانی بهداشت میزبان شماری از شرکت‌ها با محوریت میشلنو باموضوع نقش بخش خصوصی در ایمنی راه‌‌ها بود. به‌دنبال این نشست در نوامبر 2008، نشست دیگری این بار به میزبانی شرکت جانسون‌و‌جانسوندر بوداپست، پایتخت مجارستان، با شرکت تعداد بیشتری از شرکت‌‌های بخش خصوصی برگزار شد. نشست مذکور منجر به تشکیل گروهی تحت عنوانمشارکت بخش خصوصی برای ایمنی راه‌ها با عنوان اختصاری PSRSC گردید. هدف این گروه، عبارت است از ارتقاء و تقویت همکاری بین‌المللی میان شرکت‌های بخش خصوصی در حوزه ایمنی راه‌ها به منظور کاهش مرگ و میر ومصدومیت در میان کارکنان خود و نیز گروه‌های اجتماعی که با آن‌ها کار می‌کنند. گروه مذکور از اجرای مفاد گزارش جهانی پیشگیری از صدمات حوادث ترافیکی حمایت می‌کند و در این راستا به تبادل اطلاعات، انجام تحقیقات و برگزاری کنفرانس‌های تخصصی می‌پردازد. گروه تلاش می‌کند که  اثرگذاری بخش خصوصی را بر سیاست‌های ایمنی راه‌ ارتقاء دهد و این بخش را به سرمایه‌گذاری در این حوزه ترغیب کند.  PSRSCدر چارچوبگروه مشارکت ملل متحد برای ایمنی راه‌ها فعالیت می‌کند و سه شرکت میشلن، جانسون‌و‌جانسون و اسکانیا، هسته مرکزی آن را تشکیل می‌دهند.  جالب آنکه شرکت جاسون‌و‌جانسون یک شرکت سازنده محصولات بهداشتی، دارویی و وسایل پزشکی است و حوزه کاری آن ظاهرا ارتباطی با ایمنی راه‌ها ندارد؛ اما ارتقاء سلامت که موضوع اصلی فعالیت‌های شرکت است، انگیزه‌ لازم را جهت حضور در حوزه‌های مرتبط با ایمنی، برای آن، ایجاد می‌کند.

بدون تردید ارتقاء ایمنی راه‌ها مستلزم همکاری سه بخش دولت، جامعه مدنی و بخش خصوصی است. در غیاب تعامل و همکاری این سه بخش، مهار بحران ایمنی راه‌ها امکان پذیر نخواهد بود. کمیسیون ایمنی جهانی راه‌هاکه یک نهاد غیرانتفاعی مدافع ایمنی راه‌ها در سطح بین‌المللی است در گزارشی تحت عنوان: ایمنی راه‌ها، اولویتی جدید برایتوسعه پایدار، این واقعیت را چنین بیان می‌کند:

/ 0 نظر / 10 بازدید